Araştırmacılar,bu çalışmalarında Edremit Kazası’nın Hüdâvendigâr (Bursa) Vilayeti Sâlnâmelerinin 1296 ile 1324 yıllarında yayımlanan 10 adet sâlnâmesinden yararlanılarak Edremit Kazası’na ait idari yapısı,kurumları,kurumlarda görev yapmış kişiler ile Edremit’in coğrafi özellikleri,ulaşımı,nüfus yapısı,tarım ve hayvancılık kaynakları hakkında bilgiler sunmaktadır.Kazamızla (Edremit) ilgili bu bilgilerin önemli kısımlarını özetleyerek Edremit Tarihine ilgi duyanlar ve sizlerle paylaşmak istiyorum.
Osmanlı’da sâlnâmeler (yıllık), ilgili döneme ait bölgenin tarihi,coğrafi,idari yapısı,kurumlar,şahıs biyografileri,ekonomi,ordu,
Edremit Kazasının darî Yapısı :
Edremit Kazası, idari açıdan Karesi Sancağı ve Hüdavendigar Vilayeti’ne bağlı bir kaza merkezi olarak konumlanmıştır. Kazanın en büyük idari amiri “Kaimakam” olarak görülmektedir. Kazanın diğer önde gelen yöneticileri ise Kaza Naibi, Kaza Müftüsü, Mal Müdür olarak görülmektedir. Edremit Kazası, “Meclis-i dare-yi Kaza” adlı bir meclis tarafından yönetilmektedir.
Edremit Kazası İdari Şeması :
Meclis-i İdare-yi Kaza
Reis Kaymakam Bey
Aza—yı Tabiiyye (tabi üyeler);Naib Efendi,Müftü Efendi, Mal Müdürü,Tahrirat Katibi
Aza-yı Müntehabe (seçilmiş üyeler);iki Müslüman,bir gayri müslim üye ve Metropol
Edremit Kazası İdari Kısımları:
1-Kaymakamlık
2-Meclis-i İdare-yi Kaza
3-Meclis-i Bidayet Mahkemesi
4-Nadia (bayındırlık) Komisyonu
5-Tedarik-i Vesait-i Nakliye-yi Askeriyye Komisyonu
6-Evkaf (Vakıflar) Komisyonu
7-Muhacirin (göçmen) Komisyonu
8-Maarif (eğitim) Komisyonu
9-Mekteb-i Rüştiye ve İbtidai Muallimleri
10-Mal Kalemş
11-Nüfus İdaresi
12-Tapu Kalemi
13-Orman İdaresi
14-Belediye İdaresi
15-Ziraat Bankası Şubesi
16-Ticaret ve Sanayi Odası
17-Ziraat Odası
18-Telgraf ve Posta İdaresi
19-Memurin-i Müteferrika
20-Zabıta ve Polis İdaresi
21-Duyun-I Umumiye İdaresi
22-Reji (tütün) İdaresi
EDREMİT KAYMAKAMLARI:
Tahir Efendi (vekil) :1296 (1878/79)
Mustafa Nazif Bey.:1297 (2879/80)
Abdullah Lütfi Bey :1315/16 (1897/99)
Tahir Bey. :1318 (1900/1)
Mehmed Tahir Bey :1321/24 (1903/7)
Halid Efendi. :1325 (1907/8)
EDREMİT BELEDİYE BAŞKANLARI:
Osman Efendi. :1296 (1878/79)
Mustafa Efendi. :1297 (1879/80)
Nuri Efendi (Vekil). :1315 (1897/98)
Ethem Efendi. :1318 (1900/1)
Muammer Efendi. :1321/23 (1903/6)
Seyid Efendi. :1324 (1906/7)
Hacı Kazım Bey. :1325 (1997/8)
EDREMİT NAİBLERİ:
Ahmed Said Efendi (Müderris):1296 (1878/79)
Mustafa Efendi. :1297 (1879/80)
Mehmed Nuri Efendi:1314 (1896/97)
Mehmed Rıza Bey. :1316.(1898/1899)
Mehmed ALİ Efendi. :1318 (1900/1)
Hasan Fevzi Efendi. :1321 (1903/4)
Halid Efendi. :1322 (1904/1905)
Zeynelabidin’in Efendi :1323/25 (1905/9)
EDREMİT MÜFTÜLERİ :
Hacı Musa Efendi. :1296/97 (1878/80)
—————————- :1314/18 (1896/1901)
Hacı Ethem Efendi. :1321/25 (1903/8)
EDREMİT KAZASI’NA BAĞLI KÖYLER VE NÜFUSLARI (1898-1899)
(Köylerin karşısına yazılan ilk rakamlar hane,ikinci rakamlar nüfustur)
İbrahimce :145-475. Evciler : 128-549
Arıtaşı Obası :21-100. Evcilerbaşı :18-102
Kolkalar :35-139. Tahta. :89-369.
Koşlar Bayırı. :15-83. Muradlar Obası:13-65
Küre (Güre). :174-719. Zeytinli:352-1528
Kavurmacılar Obası:46-198.Arablar:35-105
Güzel Keçili :93-356.Mehmed Alağı:21-130
Zeytinlide Ortacık Obası :28-125
Uçurumobası :23-88. Paşa Ortaoba:20-125
PaşadağıAşağı Obası:38-210.Kadı:35-238
Paşadağı İncirliobası:27-98. Kızıl:24-100
Narlı:25-62.Tuğlu Dere:10-76.Dereli:45-208
Salavat:20-174.Hacı Arslanlar:20-80
Bülbüller:33-120.Eygir (İkir):33-202
Şabcı-yı Sagir:50-255.Şabcı-yı Kebir:36-150
Karahisar Obası:12-92.Örencik Obası:23-172
Dere-Viran:24-178. Sarnıç:57-299
Manastır Obası :52-343. Karacalar:16-82
Fazlıca :26-236. Dolay Obası :10-81
Yenice :58-244. Temaşalık :60-250
İsaoğlu Deresi:12-79. Kalabık Obası:50-378
Arı Kışlası. :22-76. Tekviran:144-628
Havra Mahallesi :830-3574. Ferenk:72-344
Çıkarları :63-212. Çorek :58-275
Çamcı Değirmen İskanı:38-184
Seymen’in Kıbtiyani:32-113. Yeni:72-162
TOPLAM HANE SAYISI:3382
TOPLAM NÜFUS SAYISI:15799
EDREMİT KAZASI NÜFUS VE HANE SAYISI :
1296/1297(1878/80):
———————————-
Hane:3989,İslam:7117,Rum:1588,
Toplam nüfus:8705
1315(1897/98):
————————-
Gayrimüslim teba:194,
İslam: erkek 14662,kadın 13579
Rum:erkek 3003,kadın 2465
Ermeni:erkek 6, kadın 4
Yahudi:erkek 6, kadın 2
Toplam nüfus:34101.Erkek 1776,kadın 16325
1316(1898/99):
—————————-
İslam:28843, Rum:5539, Ermeni:248, Yahudi:11, Toplam nüfus:34643
1318(1900/1):
——————————
İslam:30083, Rum:6603, Yahudi:12, Ermeni:13,
Toplam nüfus:36711
1321(1903/4):
———————————
Hane:6699, İslam:26882, Rum:6018, Yahudi:9, Diğer gayrimüslim:110, Toplam nüfus:33018
1324(1906/7):
———————————
İslam:30911, Rum:9515, Toplam Nüfus:40426
Yukarıdaki tablo göz önüne alınacak olursa
Edremit Kazasında Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğunu görüyoruz. Müslüman nüfustan sonra Rum nüfusunun fazlalığı dikkat çekmektedir. 1897- 1898 yıllarından sonra kazaya az da olsa Ermeni ve Yahudi nüfus da görülmektedir.
1878-1879 / 1879-1880 tarihleri arasında Müslüman nüfusu toplan nüfusun %82’sini, Rum nüfusu ise %18’ini teşkil etmekteydi, 1897-1898 yıllarında ise Müslüman nüfusunun toplam nüfusa oranı %83’e çıkmıştır. 1898-1899’da ise bu oran %83.257 olarak, 1900-1901’de %81.945, 1903- 1904’de %81.416, 1906-1907 tarihinde ise %76.463 olarak hesaplanmaktadır.
EDREMİT KAZASININ EKONOMİK DURUMU:
Edremit Kazası’nda 990,104 dönüm orman arazisi bulunmaktadır. Bu ormanlık arazi de Serapa, Ak ve Kara Çam, Meşe ağaçlarından oluşmaktadır. Ve bu araziden senelik kaliteli kereste ve palamut ihracatı yapılmaktadır. Edremit Kazası’nın arazisi verimli olup başlıca mahsulleri her çeşit hububat ile zeytin, üzüm, incir vesairedir. Mahalli sanayisi ise halı, kilim,çorap gibi eylerin nesc (dokuma) ve imalinden ibarettir.
Edremit Kazasında 72 Cami ve Mescid, 12 Medrese, 6 Kilise, 10 Han, 6 Hamam, 20 Deirmen, 14 Fabrika, 39 Fırın, 120 Kahvehane, 12 Debbahane, 1 Gazino, 1 Askeri Daire ve Deboy (Askeri Terzihane), 1 Hükümet konaı, 1 Telgrafhane, birer Beledi ve Duyun-ı Umumiye ve Reji idareleri ve 1230 erkek ve 350 kız örencisi bulunan 47 okul vardır.
Edremit ve Balıkesir arasında bir toprak yol da mevcuttur. Edremit Kazası etrafında yetien kaliteli zeytin ve üzümden zeytinyağı ve şarap üretilir ve ihraç edilir.
H. 1324 (1906-907) tarihli sâlnâmede Edremit Limanında ihraç ve ithal edilen mallar şu ekilde verilmiştir:
EDREMİT KAZASI’NIN 1906-1907 YILI İTHALAT VE İHRACAAT TABLOSU:
————————————————————————
İTHALAT (MAKADİR EŞYA):
——————————————-
KİLO. : Pirinç 7450,Kahve 2845,Şeker 9431,Sabun Sudesi 7053, Talık Toprağı 1800, Urgan 565, İspirto 1755, Konyak 1128, Anosan 352, Dakik (un) 64,676, Kepek 7925, Elvan şeker ve Rahat Lokum 587, Lame ve Boru Demiri 340, Çimento 1980, Kaşar Peyniri 134, Kestane 511, Soğan 1210, Fasülye 430, Patetes 175, Çelik 150
ADED. :Manifatura 5 balya, Hırdavat 46 sandık, Ruhan gaz (gazyağı) 517 teneke,Mahluk şişe ve tadaka 9 kasa, Toz Kükürt 120 torba, Tehi Cedid Çuval 250,
CEDİD KİLE :Hınta (buğday) 40, Şair(arpa) 64
İHRACAAT. :
———————————
KİLO. :Rugan-I Zeyt(zeytinyağı):104,240.
Zeytin 73,259. Zeytin Pirenesi (tohumu) 381,850. Çam Kabuğu 53,280. Çıra 10,363.
Meşe Kömürü 602,000. Meşe,çam ve zeytin hadbi (odunu) 1.648,900 .Tuzlu sardalya balığı 5,160. Ayva 3080. Ceviz 450. Fasülye 530.
Aysel (bal) 100
ADED: Tahta Kerestesi 23,861. Kara sığır hayvanı (Ra’s) 8.
EVCİLER İSKELESİNDEN:
Rugan-Zeyt(zeytin yağı) 181,509. Çıra 986,343. Hatab (odun) 2,256,350. Kömür 233,500. Eşya-yı Mütenevvi 52,643. Kereste (aded) 66,233.
Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere Edremit Kazası’nın ihracat kaleminde zeytinyağı ve kereste ürünleri büyük bir yer tutmaktadır. Günümüzde de zeytin ve ürünlerinin önde gelen ekonomik kalemlerinden olan Edremit, bu ününü tarihten bu yana hala sürdürmektedir. Ayrıca Edremit Kazası’na balı Kavaklı Karyesine bir saat mesafede bulunan Manastır Çayı kenarında “ekşi maden suyu” çıkmakta olup, aynı nehire dökülmektedir. Bu suyun her türlü hastalığının iyileşmesinde yararlı olduğu gözlenmiştir.
Edremit Kazası’nın ekonomik geliri Zeytin ve orman ürünlerine dayanmaktadır. Sâlnâmelerde de görüldüğü üzere Edremit Kazası, zeytin ve zeytinyağı üretiminde önemli bir ihracata sahip olduğu görülmektedir. Günümüzde de zeytin ve zeytinyağının Edremit’te yaygın olduğu düşünülürse, tarihten gelen bir mirasa sahip çıkıldıkı görülmektedir. Ayrıca Kaz Dağlarından elde edilen odun ve kereste de Edremit’in önemli ihracat kalemini oluşturmaktadır.
Edremit Kazası, gerek Edremit Körfezi gerekse kara yolu ile hem bölgesinin hem de Osmanlı Devleti’nin önemli ticaret merkezlerinden olmayı başarmış Kazalarımızdan biridir. Fabrikaları, Hanları, Hamamları, okulları ve sair yapıları ile imar edilen Edremit Kazası, Kaz Dağlarının güzel havası ile birlikte Osmanlı Devleti’nin yaşanabilir yerleşim yerleri arasındaki hak ettiği yeri almıştır.
Yorumlar
Kalan Karakter: