Padişah Iı.Mahmut’un Emri İle Katledilen Edremit Voyvodası Müridzade Hacı Mehmet Ağa

Voyvoda Hacı Mehmet Ağa oldukça varlıklı bir idarecidir.Sayısız zeytin ağacı/bahçesi,bağ tarla,Konak,dükkan,hayvan,nakit para,hatta sayısı otuzlara yaklaşan köle ve cariye sahibidir.Kesin bilgim yok ancak;Edremit’in varlıklı ve köklü ailelerinden biri olan Müridzadelerin dördüncü/beşinci kuşak aile bireylerinden bazılarının Edremit’te yaşadığını düşünüyorum.Bilgisi olanlar yazarlarsa sevinirim. 

Doğum tarihi bilinmeyen Müridzade Hacı Mehmet Ağa’nın babası da Edremit ve Kemer Edremit (Burhaniye) voyvodası Hacı Ali Efendi//Ağa’dır.Babasının 19. Yüzyılın başlarında Voyvoda olması Mehmet Ağa’nın yetişmesinde ve yükselmesinde önemli rol oynamıştır.Mehmet Ağa’nın Edremit’in farklı mahallelerinde konakları bulunmakla birlikte voyvodalığının ilk yıllarında Gazi Celal Mahallesinde ikamet etmiştir.Katledilmesinden önceki ikametgahı ise Hacı Tuğrul Mahallesindeki konağıdır.

1816 Kasımında babası Hacı ALİ Ağa’dan sonra Edremit ve Kemer/Edremit voyvodası olarak tayin edilen Mehmet Ağa bu görevini 1823 yılına kadar devam ettirmiştir.Ağa 1823 yılında padişah II.Mahmut’un emriyle katledilmiştir.Yedi yıl süren idareciliği Osmanlı Devleti’nin oldukça çalkantılı bir dönemine denk gelmiştir.Bu dönemin en dikkat çeken olayı 1821 Rum/Yunan isyanıdır.İsyanın Mehmet Ağa ile olan ilişkisi ise bizatihi hükümran olduğu bölgeden kaynaklanmaktadır.Çünkü 1821 isyanının en fazla yankı bulduğu yerlerden birisi de Ayvalık ve civarıdır.Ayvalık isyanı 1821 yılında bastırılmış olmasına rağmen 1822/1823 yıllarında olaylar devam etmiştir.1822 yılı sonlarında Izbandut eşkiyası çevresine topladığı isyancılarla Limni Adası’na hücum etmiştir.Bölgenin muhafazası ile görevli Kara Osmanzade Mehmet Ağa Yund Adası’na çıkan eşkiyayı bertaraf etmeyi başarmış fakat mevsimin kış olmasından faydalanan Izbandut eşkiyası ve avanesi teknelerle adaya çıkmaya başarmıştır.Bu sırada donanmanın Boğaza çekilmiş olması dolayısıyla destek dağlamak üzere civardaki en yakın idareci olarak Müridzade Hacı Mehmet Ağa’nın 500 asker ile adanın muhafazasına gitmesi emredilmiştir.Fakat Mehmet Ağa’nın Yund Adası’nı gereği gibi muhafaza etmemesi ve Padişah’ın emrine itaatsızlığı devlete hıyanet olarak nitelenmiştir.Bu nedenle ceza olarak Ağa önce Kütahya’ya sürgüne gönderilmiş ardından da katledilmiştir.

Mehmet Ağa’nın önce görevden alınması ve sonrasında katledilmesiyle devlet tarafından taşınır taşınmaz tüm mal ve mülklerinin müsadere edilmesi yani devlet hazinesine alınması için harekete geçilmiştir.Bu kapsamda görevlendirilen bir mübaşir nezaretinde Ağa’nın tüm varlığının dökümü yapılarak defterlere kaydedilmiştir.Bu defterlerin bir nüshası İstanbul’a (saray) gönderilirken bir nüshası da Edremit Şer’iye Siciline kaydedilmiştir.Mehmet Ağa’nın sicile kaydedilen terekesinde nakid para,eşyalar,zeytin bahçeleri,çiftlikler,hayvanlar,konaklar,dükkanlar ,5 köle,19 cariye ve 3 çocuktan oluşan toplam 27 köle,dönemin kıymetli kitapları silahları ve alacakları yer almaktadır.Terekesinin kayda geçtiği tarih 1823’tür.Ağa’nın mal ve mülklerine el konulması kararı aynı zamanda ailenin ferdlerini de kapsamıştır.Fakat yapılan itiraz üzerine hallerine merhameten eşlerinin veya çocuklarının edinmiş olduğu ve senedi ibraz edilen mal ve mülkler bundan muaf tutulmuştur.Ağa’nın nakit parası,alacakları ve mülklerinin toplam değerinin bir milyon kuruşun üzerinde olduğu tespit edilmiştir.Bu derecede büyük bir servete sahip olmasının ailesinin Edremit’teki konumu ve kendisinin Voyvoda olmasının yanısıra Edremit ve Kemer’in tarımsal ve ticari potansiyelini çok iyi bir şekilde algılamış olması ve bunu değerlendirmesinin rolü büyüktür.

                                               Ali Meral Yalçın