Edremit Merkez Kabristanlığı,Kurşunlu Camii Haziresi Ve Ağa Camii Haziresi’nde Bulunan Özellikli Bazı Mezar/Mezar Taşları

Okumayı seviyorum ve  her fırsatta okumaya çalışıyorum.Diğer okuma çalışmalarının yanısıra bölgemizle ilgili akademisyenlerin ve diğerlerinin inceleme,araştırma,değerlendirme ve tespitlerini içeren bildiriler,makaleler vb çalışmarı takip etmek- internetin olanaklarından yararlanarak,hakemli dergilerde yayınlanan makaleler,sempozyum bildirileri,üniversitelerin araştırma dergilerinde yayınlanan akademisyenlerin çalışmaları vb.-önceliklerim arasında.Geçen hafta,Ordu Üniversitesi akademisyenlerinden Prof.Dr.Mücahit Gündoğan ile Prof.Dr. Ahmet Ali Bayhan’ın birlikte hazırladıkları “Balıkesir/Edremit İlçe Merkezinden Seçilen Osmanlı Mezar Taşları Üzerine Bir İnceleme” adlı çalışmalarını okuma fırsatı buldum.Büyük bir emek harcanarak kapsamlı bir şekilde hazırlanan bu akademik çalışmada; Edremit Merkez Kabristanlığı,Ağa Camii Haziresi ve Kurşunlu Camii Haziresinde olmak üzere üç farklı alandan seçilen 23 mezar taşı incelenmektedir.Çok kapsamlı bir şekilde incelenen 23 mezar taşından bir bölümünü, çok kısa özet olarak-Merhumun kimliği,mezarın yeri,ölüm tarihi ve mezar  taşlarındaki (kitabe) yazılanlar-yazıma aktararak, Edremit’in geçmiş tarihine ışık tutan sözü edilen akademisyenlerin değerli çalışmalarını duyurmak istedim.

Balıkesir’in tarihi ve kültürel gelişimine ilişkin en eski izleri barındıran Edremit, 1305 yılından itibaren tam olarak Türklerin hakimiyetine girmiştir.Bu hakimiyetin  en erken ve dikkat çekici izlerinden biri Kurşunlu Camii Haziresi’nde bulunan YUSUF SİNAN BİN HABİB’e ait M.1300 tarihli mezar taşıdır.

Bu mezar taşlarının değerlendirilmesine bakıldığında Edremit,Balıkesir il sınırları içersinde Osmanlı dönemi mezar taşı özelliklerini en belirgin bir şekilde yansıtan yerleşim yerlerinden biridir.

İNCELENEN MEZAR/MEZARTAŞI ÖRNEKLERİ :

BİRİNCİ MEZAR:

Kimliği : YUSUF SİNAN BİN HABİB

Yeri.     : Kurşunlu Camii Haziresi

Tarihi.  :Cemaziye’l-âhir 700 (H) / Şubat-Mart 1301 (M)

Baş Taşı İç Yüzü:

Kale’n-Nebiyyü Aleyhisselam El-müminune layemutun nukile Min darı’l-fena ila dari’l-beka

Baş Taşı Dış Yüzü:

Tuviffiye el-merhum el-mağfur el-alim El-amil Mevlâna Yusuf Sinan bin Habib El-kadi bi İbn-i hâkim fi’ş-şehri Cemâziye’l-âhir

Sene seb’a mi’e

Baş ve ayak şahidenin kitabe satırları Arapça metinler halinde celi sülüs karakterlerle yazılmıştır.

Kitabesi

Baş Taşı İç Yüzü:

قال النبى عليه السلم المومنين لايموتون نوقل من درال فنا الى ا درالبقا

Baş Taşı Dış Yüzü:

توفى المرحم المغفور العالم العامل مولانا يوثف سنن بن حبيب القد بٲ ابن حاكم في شحر جمازى الاخر

Ayak Taşı İç Yüzü

Ya men bi dünyahu’şteğal Gad ğarrahü tulu’l-emel

Evelem yezel fi ğafletin Hatte denâ minhü’l ecel

El-mevt babu ve külli ennesi dahılühü

Ayak Taşı Dış Yüzü:

El-mevtu ye’ti bağteten Ve’l-kabru sundûku’l-amel

İsbir ale ehvelihe La mevte illa bi’l ecel El-mevti kas eve küllü ennesi şerbete

Baş Şahide

Baş Taşı İç Yüzü

يامن بدنيا ٲشتغل قد غره طوالٲمل ٲولم يزل في غفلۃ حتى دنا منه الٲجل الموت باب وكل الناس داخله

Baş Taşı Dış Yüzü

الموت يٲتي بغتۃ والقبر صندوق العمل اصبر على ٲهوالها لاموت ٳلا بالٲجل الموت كٲس وكل الناس شاربۃ

İKİNCİ MEZAR :

Kimliği : Cemile

Yeri      : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.  : —-

: Baş şahidenin Arapça kitabesi 2 satır halinde olup celi sülüs hatla yazılmıştır.

Kitabesi

:BaşŞahide :

İntekalet el merhume El mağfure Cemile

انتقالت المرحمه المغفوره جميله

Toprak mezar

ÜÇÜNCÜ MEZAR :

Kimliği :Muhammed Çelebi

Yeri.     :Kurşunlu Camii Haziresi

Tarihi.  :1132 (H)-1719-1720 (M)

Kitabesi :sülüs hatlı bir kitabeye sahiptir.

Baş şahide 5 satır halinde yazılmış

Merhum Kassabzâde Muhammed Çelebi Ruhuna Fâtiha Sene 1132

Şahidenin altıgen prizmal olarak devam eden gövde panosunda yuvarlak geometrik bir süsleme bulunmaktadır.

Toprak mezar

DÖRDÜNCÜ MEZAR :

Kimliği     : Hasan Ağa

Yeri.         : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.      :1145 (H)- 1732-1733 (M)

Kitabesi :

5 satırlık bir kitabesi bulunmaktadır.

Merhum ve mağfur El muhtaç ila rahmeti Rabbihil gafur Hasan Ağa Ruhuna Fâtiha Sene 1145

مرحوم و مغفور المحتاج الى رحمت ربّه الغفور حسن اغا روحنه فاتحه سنه ٥٤١١

BEŞİNCİ MEZAR

Kimliği     : Ahmed Ağa

Yeri.         : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.      : 1210 (H) Şevval 20-28 Haziran 1796(M)

Kitabesi

tâlik hatla yazılmıştır.

Hüve’l Hayyü’l Bâki

El çeküp bil cümleden ettim bekaya rıhleti Terk idüp geriye malı mülki devleti

Kim gelüp kabrimi ziyaret eyleyen ihvanımın Okusunlar ruhum içün “kulhüvallah” ayeti Merhum ve mağfurun leh ilmi zâde

Ahmed Ağa’nın Ruhçün

el-Fâtiha Sene 1210 Şevval 20

ALTINCI MEZAR

Kimliği.    : Muhammed Ağa

Yeri.         :Ağa Camii Haziresi

Tarihi.      : 1215 (H).  1800-1801 (M)

Kitabesi. : 10 satırlık bir kitabesi bulunmaktadır.

Hüve’l Bâki

Beni kıl mağfiret ey Rabbi Yezdân Bi-hakkı Ârş-ı azam nur-u Kur’an Gelüp kabrim ziyaret iden ihvan İde ruhuma bir Fâtiha ihsân Merhum ve mağfurleh

Çolak Ali oğlu

Hacı Muhammed Ağa’nın Ruhiçün Fâtiha

Sene 1215

YEDİNCİ MEZAR

Kimliği    : Molla Mustafa

Yeri.        : Edremit Merkez Kabristanlığı

Tarihi.     : 1229 (H). 1813-1814 (M)

Kitabesi. : El Bâki

Genç iken göçtü cihandan

Böyle bir hulk-ı halim dilerim Kabrini pür-nur eyleye rabbül kerim Merhum ve mağfur hâkim

Ali baba oğlu Cennet mekân

Molla Mustafa Ruhuna Fâtiha

SEKİZİNCİ MEZAR

Kimliği.     : Mustafa

Yeri.          : Edremit Merkez Kabristanlığı

Tarihi.       : 1229 (H).  1813-1814 (M)

Kitabesi.  : 7 satırlık kitabesi bulunmaktadır.

Hüve’l Bâki

Bakup geçme ricam budur ey Muhammed ümmeti

Ölünün diriden hemen bir Fâtihadır minneti

Kabrini ziyaret iden bulur cenneti

Bir Fâtiha ihsan iden bulur cenneti Görede oğullarından Muhammed oğlu Mustafa Ruhuna Fâtiha sene 1229

DOKUZUNCU MEZAR

Kimliği.    : Hatice Kasım

Yeri.         : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.      :1234 (H). Cemaziye’l Ahir 10/6  Nisan 1819 (M)

Kitabesi. : Hüve’l Bâki

Bir gül-i gonca iken açılmadan Soldum bağ-ı cıhanı terk

İdüp cennet-i âlâyı buldum Ebubekir Ağa kerimesi Merhume Hatice Kadın Ruhuna Fâtiha

Sene 1234 Cemâziye’l-âhir 10

ONUNCU MEZAR

Kimliği.    : Şerife Nefise Hanım

Yeri.         : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.      : 1240 (H) Sefer 7 .1 Ekim 1824 (M)

Kitabesi. : Hüve’l Hallâku’l Bâki

Olucak ferman hak ister icabet da’vete

Emrine mutiğ olan cümle ererler izzete

Azm idüp beka mülküne bir ferdi sınhı

El çeküp fani cihandan irdi kurbu rahmete

Hayatında ruzi şeb ikram iderdi aleme

Hanesinde nice kimse el sunardı ni’mete

Dergâh-ı Âli kapucı başılarından Muhammed Ağa’nın

Halilesi merhume Şerife Nefise Hanım

Ruhçin

el Fatiha 1240

ONBİRİNCİ MEZAR

Kimliği.    : Emine Hanım

Yeri.         : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.      : 1246 (H)Zilhicce. 3/15 Mayıs 1831

Kitabesi. : Hüve’l Bâki

Bakup geçme ricam budur ey muhammed ümmeti

Ölünün diriden heman bir Fâtihadır minneti Kabrimi ziyaret iden ey Resulün ümmeti Bize bir Fâtiha ihsan iden bu cenneti Alimizâde Ahmed Ağa’nın

Zevcesi merhume ve mağfure Emine Hanım Ruhçün Fâtiha

ONİKİNCİ MEZAR

Kimliği.     : Emin Efendi

Yeri.          : Edremit Merkez Kabristanlığı

Tarihi.       : Şaban 1251 (H). Kasım-Aralık 1835

Kitabesi.  : Hüve’l Hayyü’l Bâki

Fani dünyaya meiletmek beka olmaz olur yeksan

Görüp alemleri bir bir alır ibret olan irfan

Benim gibi gider bir gün gerek kişi gerek sıbyan

Benim bu mersa üstünde bakıver Fâtiha ihsan

İki alemde şad etsün ol rabbi yezdan Edremit vücuhundan merhum Emin Efendi Ruhiçün el-Fâtiha

ONÜÇÜNCÜ MEZAR

Kimliği.    : Muhammed Tahir Efendi

Yeri.         : Edremit Merkez Kabristanlığı

Tarihi.      : 1252 (H) Cemaziye’l Ahir 1/13 Eylül 1836

Kitabesi. : Hüve’l Hayyü’l Bâki

Beni kıl mağfiret ey Rabb-i Yazdân Bi-hakkı Ârş-ı azam nur-u Kur’an Gelüp kabrim ziyaret iden ihvan İdeler ruhuma bir Fatiha ihsân Merhum Emin Efendi’nin oğlu Merhum esseyyid Muhammed Tahir Efendi Ruhuna el-Fâtiha

ONDÖRDÜNCÜ MEZAR

Kimliği.     : Aliyye Hanım

Yeri.          : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.       : 1276 (H) Muharrem. 6/7 Ağustos 1859 (M)

Kitabesi.  : 11 satırlık kitabesi bulunmaktadır.

Hüve’l Bâki

Akil isen çeşmi ibretle nazar kıl zaide

Hab içinde görünen muğaye benzer bu fena

Tutalımki hazreti nuh ömrüne irsül el

Çeşmi pür nurun açup yutmak kader gelmez sana

Külli şeyin halik nassına başım eğmişim Anın içün razıyım fermanına ya Rabbena

Sabık Edremit Müftüsü Muhammed Efendi kerimesi

Ve Hocazâde el-haç Tahir Efendi halilesi Merhume Aliyye Hanım’ın Ruhuna Fâtiha

ONBEŞİNCİ MEZAR

Kimliği.   : Halil Ağa

Yeri.        : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.     : 1229 (H). 1813-2814 (M)

Kitabesi:

9 satırlık kitabesi bulunmaktadır.

Hüve’l Bâki

Fenadan bekaya eyledi rıhlet İde kabrini hak ravza-i cennet Merhum ve mağfur

El muhtaç ila rahmeti Rabbihil gafur Kızıl

Keçili Hacı Halil Ağa

nın Ruhçün el-Fâtiha

ONALTINCI MEZAR

Kimliği.   : Gülsüm Hanım

Yeri.        : Edremit Merkez Kabristanlığı 

Tarihi.     : 1284 Rebiü’l- evvel 8/10 Temmuz 1867 (M)

Kitabesi.: 8 satırlık kitabesi bulunmaktadır.

Âh Mine’l Mevt

Hamlini vaz’ eyleyüp eyledi terki fena

Ol habibin hürmetine mağfiret kıl ya Rabbena

Masumken bıraktı duacı azm itti bağ-ı cinana Rahmetine müstağrak ide ol bağrı hüda Emin Efendi zâde Şakir Efendi’nin

Halilesi Nefise Gülsüm Hanım’ın

Ruhuna sene 1284 Fâtiha fi Rebî’ü’l-evvel 8

ONYEDİNCİ MEZAR

Kimliği.   : Osman Nuri Efendi

Yeri.        : Kurşunlu Camii Haziresi

Tarihi.     : 1287 Cemaziye’l Ahir ,1286 (R),24 Ağustos 1870 (M). Ağustos/Eylül 1869-1870(M)

Kitabesi.: 7 satırlık kitabesi bulunmaktadır.

Hüve’l Hallâku’l Bâki

İlahi abdin el asi atana

Merhum eşrafı küşattan

Edremid hâkimi el-hac

Osman Nuri Efendi

Bin Ya’kub gufre le hüme

Sene 1287 fi 2 Cemâziye’l-âhir sene 1286 fi 24 Ağustos

ONSEKİZİNCİ MEZAR

Kimliği.   : Aişe Kadın

Yeri.        : Ağa Camii Haziresi

Tarihi.     : 1291 (H) Recep/Ağustos-Eylül 1874(M)

Kitabesi.: Âh Mine’l Mevt

Yürü ey bi vefa dünya seninle elveda’ olsun

İşi cevri cefa dünya seninle elveda’ olsun

Fenadan el çeküb Ya Rab bekaya eyledim rıhlet

Kerem kıl cürmümü afv it adn bana makam olsun

İlahi ben günahkârı haşrın eyleme rüsvay

Dilerim cürm-ü isyanım senin afvınla mahv olsun

Alimizâde kerimesi merhum ve mağfure Aişe Kadının Ruhuna el-Fâtiha

Sene 1291 fi gurre Recep

ONDOKUZUNCU MEZAR

Kimliği.   : Azize Hanım

Yeri.        : Edremit Merkez Kabristanlığı

Tarihi.     : 1298 (H) Muharrem 18/21 Aralık 1880 (M)

Kitabesi.: 8 satırlık kitabesi bulunmaktadır.

Hüve’l Bâki

Dar-i ağacım muti nüş idüp ruhum ata ittim

Geçürdüm serih ömrüm hezar şükrü hüda ittim

İlahi beyt kabrim rahmetinle nura garg eyle Hüdanın hükmüne razı olup canım feda ittim Mevleveli Salih kapudanın zevcesi Muhacirini çerakiseden Azize Hanım’ın Ruhuna Fâtiha fi sene 1298 muharrem 18

YİRMİNCİ MEZAR

Kimliği.   : Muhammed

Yeri.        : Edremit Merkez Kabristanlığı

Tarihi.     : 1305 (H)  1887/1888 (M)

Kitabesi.: 7 satırlık kitabesi bulunmaktadır.

Hû sene 1305

Kimseye bâki değildir çünkü dehri sübut

Gel oku ihlasla bir Fatiha itme sükût

Gel nazar eyle bu mevta kabrine hem ibret al

Küllü nefsün faniyyete fallahü hayyülle yemüt

Tarikat-ı Aliyye-i Kadiriyye muhibbanından Hacı

Yusuf oğlu Muhammed Ruhuna Fâtiha